Հաշմանդամություն ունեցող անձանց միջազգային օր - 2025
Դեկտեմբերի 3-ին աշխարհը նշում է Հաշմանդամություն ունեցող անձանց միջազգային օրը, որի նպատակն է բարձրացնել հանրային իրազեկվածությունը այդ անձանց իրավունքների վերաբերյալ։
2025 թվականի Հաշմանդամություն ունեցող անձանց միջազգային օրվա թեման է «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար ներառական հասարակության զարգացում՝ սոցիալական առաջընթացը խթանելու համար»։
Ամբողջ աշխարհում հաշմանդամություն ունեցող անձինք և նրանց ընտանիքները բախվում են խոչընդոտների սոցիալական զարգացման ոլորտում։ Նրանք հաճախ ապրում են աղքատության մեջ, խտրականության են ենթարկվում աշխատանքի ընդունվելիս, հիմնականում աշխատում են ոչ ֆորմալ հատվածում և ստանում են ավելի ցածր աշխատավարձ, քան մյուսները։ Նրանց սոցիալական պաշտպանության միջոցառումները անբավարար են, իսկ պետական խնամքի համակարգում գտնվողները սահմանափակ ինքնավարություն ունեն։
Վրաստանում հաշմանդամություն ունեցող անձինք բախվում են մի շարք մարտահրավերների։ Տարիներ շարունակ խնդիր են մնացել նրանց կարիքներին հարմարեցված պետական ծառայությունների բացակայությունը, ծառայությունների աշխարհագրական ծածկույթը և սպասման ցուցակները, այդ թվում՝ աուտիզմով երեխաների համար։ Հատկապես ուշադրության է արժանի հաշմանդամություն ունեցող չափահաս անձանց համար վերականգնողական ծրագրերի բացակայությունը, ինչը բացասաբար է անդրադառնում նրանց անկախ կյանքի իրավունքի իրականացման որակի վրա։ Անբավարար ծրագրերի պատճառով նրանք զրկված են հասարակական կյանքին լիարժեք մասնակցելու հնարավորությունից։ Հաշմանդամության կարգավիճակի որոշման բիոպսիխոսոցիալական մոդելին անցնելու գործընթացը հետաձգվում է, և գնահատումը դեռևս իրականացվում է բժշկական մոդելի համաձայն, որը բացառում է անձի անհատական կարիքները հաշվի առնելը այս գործընթացում։
Հոգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձանց մարդու իրավունքների վիճակը շարունակում է մնալ մարտահրավեր։ Լրացուցիչ տեղեկությունների համար տե՛ս Հանրային պաշտպանի հայտարարությունը Հոգեկան առողջության համաշխարհային օրվա կապակցությամբ։
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց անկախ կյանքն ապահովելու և ապաինստիտուցիոնալացումն ապահովելու համար ձեռնարկված միջոցառումները անբավարար են։ Հաշմանդամություն ունեցող որոշ անձինք դեռևս ապրում են մեծ բնակելի հաստատություններում։ Բնակարանային ծառայությունները, հազվադեպ բացառություններով, չեն կարողանում ապահովել սոցիալական ներառումը և շահառուներին պատրաստել անկախ կյանքի։ Հաճախակի են լինում հաշմանդամություն ունեցող անձանց ինքնավարությանը միջամտելու և ինստիտուցիոնալ ռեժիմի շրջանակներում տեղավորվելու դեպքեր, ինչը անհամատեղելի է ապաինստիտուցիոնալացման հետ։ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց հասարակական և քաղաքական կյանքին մասնակցության հետ կապված իրավիճակը վատթարացել է։ Այլ խնդիրների շարքում նկատվում է հաշմանդամություն ունեցող անձանց/հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների հարցերով զբաղվող քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների ներգրավվածության պակաս որոշումների կայացման գործընթացում։
Հաշմանդամություն ունեցող անձանց հասանելիությունը, լինի դա շրջակա միջավայրի, տեղեկատվության, թե ծառայությունների, մնում է մարտահրավեր։
Առանձնահատուկ ուշադրություն է պահանջվում ներառական կրթության շարունակականության և հետագա զբաղվածության իրավունքի իրացման համար, որը հաշմանդամություն ունեցող անձանց անկախ կյանքին նախապատրաստելու անհրաժեշտ նախապայման է։
Սոցիալական զարգացման երեք հիմնական ուղղությունները՝ աղքատության վերացումը, բոլորի համար զբաղվածության և արժանապատիվ աշխատանքի խթանումը, ինչպես նաև սոցիալական ինտեգրումը, սերտորեն փոխկապակցված են և պահանջում են մշտական աջակցություն։
Վրաստանի Ժողովրդական պաշտպանը կրկին կոչ է անում համապատասխան պատասխանատու մարմիններին արդյունավետ քայլեր ձեռնարկել երկրում ներառական հասարակության զարգացմանը նպաստելու համար՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց ակտիվ մասնակցությամբ այս գործընթացում, ինչը, իր հերթին, կնպաստի հասարակության բոլոր անդամների համար սոցիալական առաջընթացի ապահովմանը։
